W 3 roku życia mowa staje się coraz swobodniejsza, zwiększa się zasób słów. Dziecko buduje proste zdania, potrafi powtórzyć krótki wierszyk, zaczyna stawiać pytania. W okresie rozwoju mowy przy nadmiernie wzrastającej liczbie wrażeń, chęci wypo­wiadania się i używania coraz większej liczby słów, może pojawiać się zacinanie lub jąkanie. Są to zaburzenia przemijające. U małego dziecka między 2 a 3 rokiem życia zaczynają kształtować się pewne cechy jego osobowości, pojawiają się rea­kcje sprzeciwu wobec otoczenia, wypo­wiada słowa „nie”, „nie chcę“, lub też podkreśla gotowość do samodzielnego wykonywania różnych czynności, mó­wiąc: „ja sam”, „ja sama”.

Dla małego dziecka zabawa staje się typo­wą formą działalności i aktywności. Dos­konalenie czynności ruchowych przejawia się tym, że ruchy stopniowo automatyzują się, to znaczy, że pewne czynności dziecko wykonuje bez kontroli wzroku. Mogą to być zabawy manipulacyjne, zabawy na­śladowcze, których przykładem jest zaba­wa z lalką lub misiem. Dziecko uczy się karmić lalkę, wozić ją w wózeczku i przy­krywać kołderką.

W 2 roku życia ustala się u dziecka po­stawa stojąca, jako postawa zasadnicza jego ciała, a chód staje się podstawowym sposobem przemieszczania ciała w prze­strzeni. Na początku 3 roku życia dziecko umie już dobrze chodzić, a nawet dość dobrze biega. W 2 i 3 roku życia dziecko uczy się pokonywać przeszkody. Pod ko­niec 3 roku jeździ z łatwością na 3 koło­wym rowerku.

W tym okresie życia charakterystyczne jest bogactwo różnych form rozwoju psycho­ruchowego. Występuje doskonalenie się rozwoju ruchów w zakresie rąk. Dzięki koordynacji wzrokowo-ruchowej (zestro­jeniu ruchów) wyrasta precyzja ruchów wykonywanych palcami: dziecko ustawia klocki jeden na drugim i buduje w ten sposób coraz wyższe piramidy, umie wkła­dać kuleczki do butelki o stosunkowo wąskiej szyjce, uczy się odpinania i zapina­nia guzików. Także uczy się jeść i pić, posługiwać przedmiotami codziennego użytku, a więc kubkiem, łyżką, grzebieniem, szczoteczką, mydłem i ręcznikiem, a także wkładać buciki, koszulkę i czapecz­kę.

Podczas, gdy w 1 roku życia waga ciała zwiększa się o 7,5 kg, a wysokość o 25 cm, to w 2 roku życia przyrost wagi ciała wynosi zaledwie ok. 2 kg, a wysokość 12 cm, natomiast w 3 roku życia przyrost wagi ciała wynosi również 2 kg, a wysokość zwiększa się tylko 6—7 cm. Proporcje ciała zmieniają się powoli. U małego dziecka, a zwłaszcza pod koniec 3 roku życia, zaczyna zmniejszać się obfita poprzednio podściółka tłuszczowa, dziecko staje się smuklejsze, a sylwetka jego wydłuża się. Wskaźniki rozwoju dziecka w tym okresie życia przedstawia następny rysunek.

Okres poniemowlecy,

czyli małego dziecka (1—3 lata)

Cechy charakterystyczne:

wolniejsze niż w okresie niemowlęcym tempo wzrostu i wagi ciała, przyspieszenie rozwoju psychorucho­wego,

pełne uzębienie mleczne, wzrost zapadalności na choroby zakaź­ne oraz niebezpieczeństwo nieszczęśli­wych wypadków i zatruć.